Czym jest HEADLESS i dlaczego go nie potrzebujesz?

Z tego artykułu dowiesz się:

• czym headless różni się od tradycyjnego, monolitycznego rozwiązania,
• czym headless różni się od composable commerce i modelu MACH,
• jakie są realne zalety i wady wdrożenia headless,
• kiedy wdrożenie headless się opłaca, a kiedy jest zbędnym kosztem.

Co to jest headless?

Pojęcie „headless” odnosi się do podejścia architektonicznego, które na stałe zadomowiło się już w świecie technologii. W branży e-commerce najczęściej stanowi bezpośrednią alternatywę dla klasycznych, monolitycznych platform all-in-one, na których wciąż opiera się funkcjonowanie wielu sklepów internetowych.

Z technicznego punktu widzenia oznacza to całkowite oddzielenie front-endu (interfejsu użytkownika) od back-endu (serwerowego silnika systemu). Oba te obszary wciąż realizują te same funkcje, co rozwiązanie monolityczne – front dba o warstwę wizualną i doświadczenia zakupowe (UX), a back-end przelicza całą mechanikę biznesową. Różnica polega na tym, że w modelu “bezgłowym” funkcjonują one jako dwie odrębne aplikacje, działające niezależnie.

Komunikację pomiędzy front-endem a back-endem zapewnia API (Interfejs Programowania Aplikacji), czyli standaryzowany język komunikacji. API jest jak most, za pomocą którego aplikacje front-endowe i back-endowe przesyłają i odbierają dane. Mogą być to aplikacje o różnych strukturach, z różnym interfejsem i własnym kodem. Ponieważ API działa niemal jak uniwersalny tłumacz, komunikacja pomiędzy aplikacjami jest bezkonfliktowa.

Nie myl tego z tak zwanym headless mode w przeglądarkach (np. Headless Chrome) – to zupełnie inne pojęcie, dotyczące automatyzacji testów i uruchamiania przeglądarki bez interfejsu graficznego, a nie architektury sklepu internetowego.

Dowiedz się także: Sklep internetowy – o czym musisz wiedzieć na początku?

HEADLESS CMS

Czym różni się headless od platformy all-in-one?

W monolitycznym rozwiązaniu back-end i front-end są ze sobą ściśle połączone – działają jako jedna aplikacja. Zmiana w jednym obszarze, pociąga za sobą zmianę w drugim. W headless to dwie niezależnie działające aplikacje, a zatem modyfikowanie ich nie jest sprzężone. Pod warunkiem, że API pozostaje niezmienne, możemy:

• zmieniać aplikacje back-endowe i front-endowe niezależnie,
• tworzyć po stronie front-end kreatywne projekty, których nie ogranicza to, co oferuje warstwa wizualna szablonów,
• wdrożyć kilka niezależnych aplikacji front-endowych dla różnych urządzeń, z różnym interfejsem i kodem, które współpracują z jednym back-endem,
• wprowadzać zmiany po stronie serwera (w back-endzie), bez konieczności modyfikacji w tym samym czasie tego, co na froncie. 

Headless zapewnia elastyczność w budowaniu i zarządzaniu interfejsem użytkowników za pośrednictwem zewnętrznych dostawców (CMS lub DXP) lub innych technologii i form interfejsów (aplikacje mobilne, totemy, pomoc głosowa itp.).

Monolit, headless, composable – porównanie trzech architektur

Dychotomia „headless kontra monolit” to dziś uproszczenie. Branża mówi już o trzech modelach: monolicie, headless i composable commerce (czasami określanym skrótem MACH – od Microservices, API-first, Cloud-native, Headless). To nie są trzy równorzędne, konkurencyjne podejścia w oderwaniu od siebie. Composable zwykle jest zbudowany właśnie na architekturze headless, ale rozciąga tę samą zasadę separacji na cały zestaw technologii, nie tylko na front-end.

W praktyce oznacza to, że composable pozwala wymieniać i dowolnie łączyć warstwę wizualną oraz np. system zarządzania produktami (PIM), silnik wyszukiwarki na stronie czy moduł checkoutu – każdy z osobnego dostawcy, komunikujący się przez API. Headless rozwiązuje separację front-endu od back-endu. Composable idzie o krok dalej i rozbija cały back-end na wymienne komponenty.

Poglądowo różnice między trzema modelami wyglądają tak:

Dla większości sklepów composable to rozwiązanie na dalszy etap rozwoju, nie punkt startowy. Warto jednak rozumieć tę różnicę, zanim padnie decyzja o samym headless, ponieważ część korzyści przypisywanych headless w praktyce wymaga już podejścia composable.

Headless CMS a tradycyjny CMS – kluczowe różnice i jak to działa w praktyce?

Najłatwiej zobaczyć tę różnicę na przykładzie narzędzia, które zna każdy zarządzający treścią na stronie internetowej – systemu CMS.

Standardowy system CMS składa się z: 

• bazy danych, 
• panelu administracyjnego, 
• i  front-endu. 

W tej konfiguracji back-end i front-end, czyli zaplecze strony, wszelkie integracje, edycja treści i zmiany szablonu są ze sobą powiązanie. Funkcje dla edytorów oraz funkcje programistyczne są od siebie bardzo mocno zależne, tak samo, jak związek między tym, jakie treści wprowadzamy oraz jak je widzimy. Redaktorzy stron mają dostęp do pełnego podglądu oraz edycji strony docelowej, obsługi adresów URL, zarządzania dostępami czy multimediami. Programiści mogą kodować, testować i wdrażać wszelkie funkcje, które widoczne są później dla użytkowników.

Wadą tradycyjnego systemu CMS jest mała elastyczność w wyświetlaniu się treści na różnych urządzeniach. Tak samo zaprojektowana strona, może różnie (często niepoprawnie) wyświetlać się na desktopie i w aplikacji mobilnej. Trudno jest zapewnić taką elastyczność wygenerowanych widoków, aby poprawnie działały na wszystkich urządzeniach. 

TRADYCYJNY CMS

W skład Headless CMS wchodzą: 

• baza danych,
• panel administracyjny
• API.

Jak łatwo zauważyć, brak tu jednego z komponentów, właściwego dla tradycyjnego CMS-a – front-endu. Warstwa wizualna nie jest zdefiniowana, a to oznacza, że programiści mogą implementować wybrane przez siebie technologie front-endowe. To daje dużą wolność i elastyczność w tworzeniu indywidualnych rozwiązań wizualnych na wielu urządzeniach. Dzięki takiej architekturze oprogramowania, treści są “tylko” przechowywane i dostarczane w określone miejsce. Pożądany interfejs jest kreowany w ramach niezależnych, wyspecjalizowanych aplikacji. 

Headless CMS sprawdza się szczególnie dobrze przy prowadzeniu bloga firmowego lub publikowaniu treści w wielu kanałach jednocześnie. Ten sam tekst może trafić np. na stronę www, do aplikacji mobilnej i na zewnętrzną platformę partnerską, bez podwajania pracy redakcyjnej – tworzy się ją raz, a system dostarcza ją tam, gdzie jest potrzebna.

Zobacz, jak sprawnie wdrożyliśmy sklep 7mil.pl

na PrestaShop

Zobacz case study

Jak wyglądają rozwiązania headless na platformach e-commerce?

Headless stało się na tyle popularnym, wręcz modnym rozwiązaniem, że niemal każdy dostawca technologii chciał mieć z nim coś wspólnego. Obecnie oprogramowanie headless oferowane jest w systemach zarządzania treścią (Headless CMS), w sklepach internetowych (Headles E-commerce) oraz przeglądarkach np. Headless Chrome, których działanie polega na wpisywaniu komend w wierszu poleceń. 

Dostawcy technologii e-commerce wykorzystują headless na trzy podstawowe sposoby:

1. Monolit opakowany w interfejsy API. Wiele monolitycznych platform handlowych, ze ściśle powiązanymi interfejsami front-end i back-end dodało do swojego systemu interfejsy API, dzięki czemu oferują oprogramowanie headless. Mamy tu do czynienia z tradycyjnie działającymi aplikacjami sklepów, rozbudowanymi o API, które pozwala budować nowe front-endy. 
2. Zbiór usług, czyli podejście „zrób to sam”. Część dostawców nigdy nie chciała oferować platformy typu end-to-end – zamiast tego udostępniają zbiór usług do wykorzystania przez zaawansowane zespoły programistów. Wygląda to następująco:– dostawca dostarcza sam back-end i API, bez gotowego interfejsu,
   – zespół programistów projektuje i buduje front-end od podstaw,
   – całość wymaga wyższych kompetencji technicznych po stronie zespołu wdrożeniowego niż w pozostałych modelach.
3. SaaS typu „wszystko w jednym”. Dostawcy SaaS oferujący kompleksowe platformy handlowe z gotowymi interfejsami front-end mogą również udostępniać interfejsy API w celu zastosowania technologii headless. W tym modelu:–

   dostawca dostarcza sam back-end i API, bez gotowego interfejsu,
   – zespół programistów projektuje i buduje front-end od podstaw,
   – całość wymaga wyższych kompetencji technicznych po stronie zespołu wdrożeniowego niż w pozostałych modelach.

Zalety headless commerce

Wielu przedstawia headless jako rozwiązanie odpowiadające na większość wyzwań współczesnego ecommerce, czasem nawet jako zapowiedź końca platform monolitycznych. Realne zalety tego podejścia rzeczywiście są konkretne: 

• Szybkość działania sklepu – to jedna z najważniejszych zalet headless. Jak wiadomo, szybkość działania witryny ma ogromne znaczenie dla e-commerce, jest kluczowym kryterium w przypadku rankingów SEO, wrażeń użytkowników i współczynników konwersji, zwłaszcza na urządzeniach mobilnych (niedawne badanie wykazało, że współczynniki konwersji witryny spadły średnio o 4,42% z każdą dodatkową sekundą ładowania). Jak headless buduje swoją przewagę? W tradycyjnym rozwiązaniu serwer musi wykonać całą pracę polegającą na wygenerowaniu strony, która trafia do klientów. Natomiast w przypadku headless obciążenie tą pracą jest podzielone na dwie części – back-endową i front-endową. Samo generowanie widoków na podstawie danych jest wykonywane na urządzeniu końcowym (na telefonie, komputerze). To znaczy, że obciążenie jest rozłożone, ponieważ część z niego przerzucana jest na użytkownika końcowego. Headless jest zatem wydajniejsze. Ale powinniśmy spojrzeć na nie w ważnym kontekście, którym jest ruch. Jego moce można w pełni wykorzystać, jeśli mówimy o naprawdę dużym ruchu, dużych obciążeniach serwera i sytuacji, kiedy zwykłe prace optymalizacyjne nie wystarczają, by poprawić wydajność działania strony.
• Duża elastyczność technologii – headless daje dużą wolność w wyborze języka programowania i środowiska aplikacji: back-end może być napisany w jednym języku, aplikacja dla przeglądarek w innym, a rozwiązania dla urządzeń mobilnych jeszcze w innym.
•  Niezależność front-endu od back-endu – wprowadzanie zmian jest łatwiejsze; zmiana w jednym obszarze nie wpływa na ten drugi; to ułatwia proces rozwoju aplikacji.
• Łatwiejsza personalizacja rozwiązań – headless daje swobodę w wyborze różnorodnych aplikacji i tworzenia ich spersonalizowanych widoków na różnych urządzeniach; doskonała opcja, jeśli działamy w omnichannel; mamy większe możliwości tworzenia rozwiązań szytych na miarę, mocno osadzonych w UX; w tradycyjnym, monolitycznym rozwiązaniu można zbliżyć się do tego efektu dodając API do komunikacji pomiędzy różnymi systemami, ponadto wiele e-sklepów jest rozbudowywana “na zewnątrz”, bazując na różnych aplikacjach. Ale trzeba podkreślić, że headless ma tutaj przewagę technologiczną, bo natywnie jest zbudowany pod taką formułę działania.
• Łatwiejsza adaptacja nowych technologii – w dowolnym momencie można zbudować nową aplikację front-end na nowe urządzenie czy system operacyjny, bez konieczności przerabiania istniejących back-endów, i ten proces odbywa się szybciej niż w systemach monolitycznych.
• Gotowość na kanały napędzane AI – asystenci zakupowi, czyli agenci AI robiący zakupy w imieniu użytkownika i wyszukiwanie głosowe, to kolejna „głowa”, którą trzeba obsłużyć, obok strony www i aplikacji mobilnej. Architektura headless, dzięki oddzieleniu danych od warstwy wizualnej, pozwala dodać taki kanał jako kolejny front-end korzystający z tego samego API, zamiast przebudowywać całą platformę od nowa.

Wady i ograniczenia headless commerce

Po drugiej stronie stoją realiści, którzy widzą też koszty rozwiązania headless – czasem zbędne, czasem po prostu zbyt wysokie na danym etapie rozwoju sklepu. Zanim padnie decyzja, warto znać też tę stronę medalu:

• Zespół specjalistów z różnorodnymi umiejętnościami – będziesz ich potrzebować, ponieważ oprogramowanie headless wymaga zaangażowania osób ze znajomością różnych technologii na wyższym poziomie. Poza tym, headless bazuje na minimum dwóch aplikacjach: front-end i back-end, a to w wielu przypadkach pociąga za sobą konieczność stworzenia dwóch zespołów, pracujących w różnych technologiach. 
• Wyższy koszt wdrożenia i utrzymania – headless jest droższy niż standardowe rozwiązanie – ta różnica rośnie wraz z liczbą integracji i złożonością front-endu. Wynika to wprost z tego, że pracujemy na co najmniej dwóch osobnych aplikacjach, utrzymujemy co najmniej dwa zespoły, a testy prowadzone są osobno dla każdej warstwy.
• Dodatkowe integracje zamiast gotowych modułów – elastyczność ma swoją cenę. Headless pozwala tworzyć różne front-endy, ale trzeba pamiętać, że dedykowane rozwiązania pociągają konieczność opracowania wielu dedykowanych integracji (np. z różnymi kanałami płatności czy narzędziami marketing automation), które dla tradycyjnych sklepów są dostępne po prostu jako gotowe moduły. 
• Czas i zasoby potrzebne na rozwój – wdrażanie i rozwijanie headless w tym momencie wymaga wiele czasu i uwagi. Jeśli nie masz wolnych zasobów, nie porywaj się na ten krok. 

Czy headless szkodzi SEO? Mit skonfrontowany z rzeczywistością

Przez lata powtarzano, że headless z definicji szkodzi widoczności w wyszukiwarkach, bo treść generowana jest po stronie urządzenia końcowego, a to jest źle widziane przez roboty indeksujące. Dziś to twierdzenie jest w dużej mierze nieaktualne. Większość poważnych wdrożeń headless korzysta z technik renderowania po stronie serwera, takich jak SSR (server-side rendering) czy SSG (static site generation), dostępnych między innymi w frameworkach Next.js czy Nuxt. Dzięki nim wyszukiwarka otrzymuje gotową, w pełni wyrenderowaną treść, dokładnie tak jak w tradycyjnym CMS-ie.

Inaczej mówiąc, słaba widoczność w wyszukiwarkach nie jest dziś wrodzoną wadą architektury headless, tylko efektem jej niepoprawnego wykonania. Sklep na headless zaprojektowany bez uwzględnienia SEO od początku rzeczywiście może mieć problem z indeksacją, ale to samo dotyczy źle zoptymalizowanego sklepu na dowolnej platformie.

Headless, AI-asystenci zakupowi i agentic commerce

Coraz częściej mówi się o agentic commerce, czyli sytuacji, w której to nie człowiek, ale agent AI dokonuje zakupu w imieniu użytkownika – porównuje oferty, wybiera produkt, a nawet finalizuje transakcję, komunikując się bezpośrednio z systemem sklepu przez API, bez przechodzenia przez interfejs wizualny przeznaczony dla ludzi.

Architektura API-first, na której opiera się headless, naturalnie lepiej obsługuje tego typu agentów niż klasyczny monolit. Dane produktowe są ustandaryzowane i dostępne przez konkretne endpointy API, a nie „zaszyte” w warstwie wizualnej strony przeznaczonej do czytania przez człowieka. Agent AI po prostu odpytuje API o dane, zamiast próbować interpretować układ strony tak, jak robi to przeglądarka z użytkownikiem po drugiej stronie.

To ważne zastrzeżenie, ponieważ gotowość na agentów AI to jeden z argumentów w kalkulacji za headless, nie samodzielny powód do migracji. Dla większości sklepów o umiarkowanej skali ruch generowany przez agentów AI wciąż jest niewielkim ułamkiem całego ruchu. Warto go uwzględniać w planowaniu architektury na przyszłość, ale nie warto podejmować kosztownej decyzji wyłącznie z tego powodu.

Przeczytaj również: PrestaShop – czy warto? Kiedy warto?

Ile kosztuje wdrożenie headless commerce?

Jak już zostało wspomniane, wdrożenie i utrzymanie headless są wyraźnie droższe niż w standardowym systemie. Koszt rośnie wraz z liczbą integracji budowanych ręcznie zamiast z gotowych modułów oraz ze złożonością front-endu.

Nie da się podać tu jednej uniwersalnej kwoty. Zbyt wiele zależy od zakresu projektu, liczby kanałów sprzedaży i tego, ile pracy zespół wykonuje samodzielnie. Bezpieczniej jest traktować headless jako inwestycję o wyraźnie wyższym progu wejścia niż standardowe wdrożenie platformy, a nie jako rozwiązanie z ustaloną z góry stawką.

Kiedy warto wdrożyć headless, a kiedy lepiej zostać przy sprawdzonej platformie?

Z większością nowych technologii jest tak, że ich wdrożenie ma sens wtedy, kiedy rozwiązują konkretne problemy. Nie te ogólne, ale Twoje. To, co ma znaczenie dla dużych graczy, wcale nie musi być istotne dla Ciebie – oni mają inne wyzwania, inną strategię rozwojową. Nie warto podążać na ślepo za headless, tylko dlatego, że stało się nowym buzzword. Natomiast, na pewno warto obserwować, jak ta technologia rozwija się w praktyce. Za 2 do 5 lat rozwiązania headless będą bardziej powszechne, teren lepiej rozpoznany, a koszty wejścia z pewnością niższe. 

Co powinno zadecydować o tym, by już w tym momencie pójść w headless? 

• Duża ilości użytkowników jednocześnie w sklepie, która ma znaczący wpływ na jego obciążenie i spadek wydajności działania strony. Trudno określić, jakie są liczby graniczne, bo clue sprawy stanowi optymalizacja. Jeśli obciążenie sklepu jest tak duże, że prace optymalizacyjne nie pomagają, to może być znak, że trzeba pomyśleć o headless. To główny punkt, który powinien być motywatorem do zmiany.
• Zależy Ci na możliwości budowy wielu aplikacji front-endowych dedykowanych dla różnych środowisk, szczególnie jeśli Twój biznes mocno działa w omnichannel i ważna jest prawidłowa komunikacja wielu elementów. Większość e-commerców tego nie potrzebuje. Ma to znaczenie na pewno dla dużych graczy rynkowych. 
• Potrzebujesz bardziej elastycznej, łatwiejszej w modyfikacji i modernizacji architektury. Headless umożliwi Ci niezależne działania w back-endzie i front-endzie, ale nie jest tanim rozwiązaniem. Zastanów się, czy system faktycznie jest tak często aktualizowany i modyfikowany. 
• Na headless najczęściej decydują się duzi gracze. Obroty nie są głównym wyznacznikiem sensowności wdrożenia, ale ale jako orientacyjny punkt odniesienia, a nie sztywną granicę, można przyjąć skalę rzędu 1-2 mln miesięcznie – poniżej tego poziomu koszty i złożoność headless zwykle nie zwracają się w postaci realnych korzyści biznesowych.

Zobacz: PrestaShop szablon – czy warto tworzyć sklep internetowy PrestaShop na gotowym szablonie?

Headless a PrestaShop – co zmienia PrestaShop 9?

PrestaShop 9 wprowadza nowe Admin API, oparte o REST (styl komunikacji między aplikacjami przez standardowe zapytania HTTP) i OAuth2 (protokół bezpiecznego uwierzytelniania dostępu do danych). Dzięki wykorzystaniu frameworka API Platform, na którym API zostało zbudowane, dostępne jest również wsparcie dla GraphQL (alternatywnego sposobu odpytywania API, pozwalającego pobrać tylko potrzebne dane w jednym zapytaniu). Na razie jest jednak mniej dojrzałe i słabiej udokumentowane niż REST, więc warto traktować je raczej jako zapowiedź kierunku rozwoju API niż gotowe do produkcyjnego użycia rozwiązanie. Mimo to jest to krok w stronę możliwości budowania rozwiązań typu headless bez konieczności zmiany całej platformy sklepowej na inną technologię.

Dobrze jednak podchodzić do tego z dystansem. Pokrycie funkcjonalności przez nowe API nie jest jeszcze kompletne, więc pełne wdrożenia headless na PrestaShop wciąż napotykają ograniczenia w niektórych obszarach. Dla zdecydowanej większości sklepów na PrestaShop nie oznacza to jednak konieczności migracji do pełnej architektury headless, żeby zyskać część korzyści integracyjnych. Nowe API daje więcej elastyczności w podpinaniu zewnętrznych narzędzi i kanałów, bez utraty prostoty utrzymania jednej, spójnej platformy.

Headless w e-commerce – podsumowanie

Headless to architektura, w której front-end i back-end sklepu działają jako dwie niezależne aplikacje połączone przez API, zamiast jednego, spójnego systemu all-in-one.

Composable commerce rozciąga tę samą zasadę na cały zestaw technologii i dla większości sklepów jest kolejnym etapem rozwoju, a nie punktem startowym.

Headless ma potencjał biznesowy przy dużym, trudnym do zoptymalizowania obciążeniu ruchem, potrzebie wielu niezależnych front-endów w modelu omnichannel lub częstej rozbudowie architektury. Dla mniejszych i średnich sklepów, które dobrze radzą sobie na sprawdzonej platformie takiej jak PrestaShop, koszt i złożoność headless najczęściej przewyższają korzyści, przynajmniej na obecnym etapie rozwoju sklepu.

Masz sklep na PrestaShop i zastanawiasz się, czy ten kierunek ma sens w Twoim przypadku? Odezwij się – przejrzymy to razem.

Zobacz także:

PrestaShop w liczbach – dlaczego znajduje się w czołówce platform e-commerce w Europie?

Jak wybrać agencję PrestaShop? Kompetencje, red flagi i framework porównawczy

Pięć powodów, dla których warto wynająć profesjonalną agencję internetową do zaprojektowania sklepu internetowego